Belevingsgerichte zorg

Wat is belevingsgerichte zorg?

Binnen Vivent is steeds meer aandacht voor belevingsgerichte zorg. Dat is een positieve ontwikkeling, omdat belevingsgerichte zorg goed aansluit bij de behoeften van onze bewoners en cliënten. Belevingsgerichte zorg is zorg die recht doet aan iemands persoonlijkheid en rekening houdt met zijn beleving van de situatie.

Visie Vivent op belevingsgerichte zorg

Om belevingsgericht te kunnen werken en begeleiden, is het belangrijk om onze cliënten goed te (leren) kennen (volgens het principe: Wie ontmoet ik vandaag?).

We kennen de levensloop van onze cliënten

Ten eerste is het van belang om de levensloop van de cliënt te kennen: wat heeft een cliënt in zijn leven meegemaakt en hoe heeft hij dat ervaren? Zijn er belangrijke levensgebeurtenissen die nu nog steeds van invloed zijn? Wat voor werk heeft iemand gedaan en wat betekende dit voor hem? Heeft de cliënt kinderen en hoe zijn de onderlinge relaties? Dit levert niet alleen gespreksstof op, maar geeft ook inzicht in hoe een bewoner nu functioneert en wat voor hem belangrijke waarden zijn in het leven.

We hebben oog voor hoe de cliënt zijn huidige situatie beleeft

Ten tweede is het van belang om stil te staan bij de beleving van de cliënt van de huidige situatie: hoe ervaart iemand zijn ziekte? Hoe gaat hij om met toegenomen afhankelijkheid? Hoe beleeft iemand een opname in het verpleeghuis? Karakter speelt hierbij een belangrijke rol: sommige mensen worden bijvoorbeeld opstandig door het verlies aan eigen regie, terwijl anderen zich juist terugtrekken en somber worden. Ook verwerkingsprocessen spelen een rol: bewoners in het verpleeghuis hebben te maken met veel verlieservaringen zoals bijvoorbeeld het verlies van autonomie, vertrouwde woonomgeving of sociale contacten. De verwerking hiervan heeft tijd nodig en eenieder gaat hier anders mee om.

We hebben kennis van het ziektebeeld van onze cliënten

Ten derde is het belangrijk om kennis te hebben van het ziektebeeld van de cliënten: wat mankeert deze cliënt en wat betekent dat voor zijn dagelijks leven? Veel van onze cliënten hebben last van ernstige hersenaandoeningen, zoals dementie, die invloed heeft op hun gedrag en dagelijks functioneren. Bij dementie worden bijvoorbeeld verschillende fasen van het ziekteproces onderscheiden binnen de belevingsgerichte zorg (het bedreigde-ik, het verdwaalde-ik, het verborgen-ik, het verzonken-ik).

Bedreigde ik

Kennis van deze fasen geeft inzicht in de mate van dementie, de beleving van de situatie en handvatten voor de omgang met deze cliënten. Bijvoorbeeld: in de beginfase van dementie voelt iemand dat hij langzaam de greep verliest op zijn bestaan door beginnende vergeetachtigheid. Dit tast het gevoel van eigenwaarde aan en geeft gevoelens van stress en onzekerheid. Als reactie hierop wordt de achteruitgang door de mens met dementie vaak ontkend, verbloemd of gebagatelliseerd, om zich staande te kunnen houden in het dagelijks leven.

Verdwaalde ik

Als de dementie verder voortschrijdt, nemen de geheugenproblemen en desoriëntatie toe. Mensen in deze fase kunnen letterlijk een verdwaalde indruk maken: ze weten bijvoorbeeld niet meer hoe oud ze zijn, waar ze zijn of met zie ze getrouwd zijn. In hun beleving gaan ze vaak terug naar het verleden: ze hebben het idee dat ze nog aan het werk zijn of voor de kinderen moeten zorgen. Dit kan hevige emoties met zich meebrengen zoals onrust, angst of verdriet. Mensen in deze fase hebben er veel baat bij als er meegegaan wordt in hun belevingswereld en hun gevoelens erkend worden.

Verborgen en verzonken ik

Als mensen met dementie nog verder achteruitgaan, trekken ze zich steeds verder terug in hun innerlijke wereld. Ze zitten schijnbaar in zichzelf  verzonken of lopen doelloos rond. In deze fase van dementie nemen mensen steeds minder initiatief in contact. Het is echter wel degelijk mogelijk om contact te maken, vaak niet zozeer met woorden, maar meer op een non-verbale manier bijvoorbeeld door oogcontact, een arm om een schouder, muziek, een gebaar of een vriendelijk gezicht.

We maken contact met onze cliënten

Tot slot is het allerbelangrijkste in belevingsgericht werken: het maken van contact met de ander. Contact maken is het begin van alle belevingsgerichte zorg! In het contact ontstaat wederkerigheid tussen onze medewerkers/vrijwilligers en de cliënt: in een goed contact is er niet alleen een uitwisseling van woorden, maar ook van gevoelens, waardoor de ander zich gezien voelt en je als mens iets voor elkaar kunt betekenen. Binnen de belevingsgerichte zorg gaat het erom op zo’n manier contact te maken dat we kunnen aansluiten bij de belevingswereld van de cliënt. Hiervoor is niet alleen nodig om weet te hebben van de beleving van de cliënt, maar ook om ons bewust te zijn van de eigen gevoelens. Door je van je eigen gevoelens en gedachten bewust te zijn, word je je ook bewust van de invloed die dat heeft op het contact met de cliënt. Als je bijvoorbeeld blij bent, kun je minder ontvankelijk zijn voor verdrietige gevoelens. Reflectie en communicatie zijn belangrijke onderdelen van de  belevingsgerichte zorg; daarom is het ook zo van belang om met elkaar ervaringen uit te wisselen rondom een cliënt. Belevingsgerichte zorg is er niet voor als er nog tijd over is, maar is bedoeld als inspiratiebron waaruit onze medewerkers voortdurend kunnen putten.

Voorbeelden van belevingsgerichte zorg in de dagelijkse praktijk

Geurbeleving

 

 

Leefcirkels en belevingsgerichte inrichting Vivent Berlerode

Spel Score: maakt dementie meetbaar